Thàinig barrachd dhen agallamh a rinn mi le Paul Cockburn a-mach an clò air blog aig an iris air-loidhne, ARC.
Debut science fiction novels are not uncommon, but there’s one thing that immediately sets Seattle-born Tim Armstrong’s On a Glittering Black Sea apart from all other science fiction published this year in the UK. It’s not necessarily the worlds his characters inhabit — an advanced autocratic and hyper-capitalist civilisation, linking several planets and space stations. Nor is it the feel of the novel, which Tim suggests “shifts between whimsy and menace, with elements of space-opera adventure, dark cyberpunk, romance, and rock-band road trip all mixed together.” No, it’s much simpler than that: it’s that the title on the cover reads Air Cuan Dubh Drilseach, and you won’t be able to read the novel unless you have a pretty good understanding of Scottish Gaelic.
Bha mi tràth tighinn gu punc ann an dòigh, ach anamoch ann an dòigh eile. Fhuair mi a’ chiad chlàr punc agam ann an 1979 nuair a bha mi 12 − an clàr uaine leis a’ Clash − ach cha deach mi gu cuirm punc cheart bheò gus an robh mi anns an oilthigh: Na Ramones ann an 1986. Dh’èist mi ri punc anns an eadar-ama, tro na h-ochdadan, ach cha tàinig e a-steach orm a-riamh gum b’ urrainn dhomh a dhol gu cuirm punc bheò ann an Seattle aig an àm. Chan eil fhios agam carson − gu dearbh, tha fios agam a-nis gun robh punc gu leòr a’ dol air adhart ann an Seattle mun àm sin − ach mar bhalach às na burbs, cha do smaoinich mi gum b’ urrainn dhomh bruidhinn ris an aon punc anns an àrd-sgoil agam agus cantail ris, “An toir thu gu cuirm punc mi?” Tha fhios ’am: bha mi òg is goireach.
Co-dhiù, punc ann neo às, cha robh sin gu cus diofar dhomh, oir ged a bha mi titheach gu leòr air punc aig an àm, bha mi ga rìribh air mo bheò-ghlacadh le stoidhle-chiùil eile, le tonn-ùr, agus gu sònraichte leis a’ chòmhlan mhìorbhaileach sin, DEVO. Chan eil fhios agam ciamar a ghabh mi ùidh annta, ach b’ e fìor neach-leantainn a bh’ annam. Bha a h-uile clàr aca agam agus nuair a dh’ionnsaich mi gum biodh iad a’ cluich ann an Seattle, air an 22 latha dhen Dùmhlachd ann an 1982, aig a’ Paramount Theatre, cheannaich mi tiocaidean. Bha a’ chuirm na fosgladh-sùla dhomh. Cha robh mi aig cuirm-chiùil cheart ron sin agus tha mi a-nis a’ coimhead air ais air an oidhche sin mar chrìoch eadar dà linn nam bheatha: Tim mar bhalach òg agus Tim mar dheugair. Cha robh mi ach 15 bliadhna a dh’aois.
Tha a’ chiad òran loisgte nam eanchainn cho soilleir ri nìon. Chaidh na solasan uile dheth anns an talla agus thoinn litreachan mòra geala ri chèile, tè seach tè, air sgàilean farsaing aig cùl an àrd-ùrlair: DEVO. An uair sin, chaidh aon solas-spot làidir air an t-seinneadair, Mark Mothersbaugh, ann am meadhan an àrd-ùrlair agus thòisich e sèinn, “Hello, this is DEVO.” Chaidh mi fhìn agus an talla air fad às ar rian.
Anns a’ bhideo gu h-àrd chì sibh DEVO a’ cluich air a’ phrògram Fridays ann an 1980, aig àrd an ealain. Ann an stoighle an ciùil agus an ìomhaigh, bha iad eu-choltach ri còmhlan eile aig an àm agus uile gu lèir gun seise: ficsean-saidheans ann an riochd ceòl, fada ro linn teacno. Cuideachd, chithear gun robh iad a’ cluich beò anns a’ bhideo gu h-àrd – chan e lip-syncing a tha sin idir – agus abair gun robh iad toight. Iongantach math.
Is gasta linn uile am faclair aig Edward Dwelly. ’S e miorbhail a th’ ann gun deach a chruinneachadh idir agus tha e luachmhor thar tomhais, ach aig a’ cheart àm, tha e doirbh a chleachdadh ann an iomadh dòigh. Chan eil eisimpleirean gu leòr anns an fhaclair aig Dwelly de dh’fhaclan suidhichte ann an co-theacsa agus mar sin, leughar mòran seann fhaclan anns an fhaclair aige a bhiodh gu math feumail fhathast is dòcha, ach gun bheachd idir air ciamar a thèid an cleachdadh gu ceart.
Cha chanar an aon rud mun fhaclair aig Colin Mark. Fo gach ceann, chuir Mark mòran eisimpleirean de na faclan air an cleachdadh ann an diofar sheaghan. Le cànanan Ind-Eòrpach, tha e gu sònraichte cudromach gun tuigear mar a thèid ciall ainmearan agus ghnìomhairean atharrachadh a rèir cò na roimhearan ris an tèid an cleachdadh, agus tha am faclair aig Mark gu h-àraidh làidir a thaobh seo. Cuideachd, on a chaidh am faclair a chruinneachadh agus Mark a’ cleachdadh litreachas na ficheadamh linne mar bhun-stèidh, thathar an earbsa gu bheil na faclan uile fhathast cumanta gu leòr agus a cheart cho freagaireach do sgrìobhadh anns an aonamh linn air fhichead.
Nuair a bha mi a’ sgrìobhadh ACDD, chaidh mi tron fhaclar aig Mark, ga leughadh duilleag seach duilleag mar nobhail, agus a’ gabhail nòtaichean. Gu dearbh, reub mi dà leth-bhreac nam mìrean ri linn dhomh an nobhail a sgrìobhadh. B’ e cleas cudromach a bh’ ann a chum am briathrachas agam a leudachadh ann an dòigh a fhreagradh air nobhail fhicsean-saidheans, ach cuideachd, b’ e togail-inntinn a bh’ ann dhomh. Fhad ’s a bha mi ga leughadh, thàinig iomadh beachd ùr thugam a thaobh cleachdadh cànain, seantansan ùra, agus rudan a thachradh anns an sgeulachd fhèin. ’S e tobar dhomhainn a th’ anns an fhaclair seo de bheartas na Gàidhlig. Tha e gu math daor ceart gu leòr (agus gu brònach, tha an ceangal cianail brisg airson faclair a chleachdar gach latha – nàire air Routledge) ach ’s fhiach e gu cinnteach, agus mholainn e do dhuine sam bith, ge be ciamar a chleachdas iad an cuid Gaidhlig nam beatha.
A’ togail air a’ bhogadh sgoinneil a rinn sinn ann an Glaschu seachdain sa chaidh, chaidh ACDD a chur air bhog dà thuras eile ann an stoidhle punc Disathairne ann an Dùn Èideann. Air an fheasgar, chluich Oi Polloi cuirm mhì-laghail ann am meadhan an latha aig a’ bhùth-leabhair, Elvis Shakespeare, air Ceum Lìte.
Air Cuan Dubh Drilseach ri reic ann an Elvis Shakespeare
’S e bùth cianail beag a th’ ann agus mar sin, chluich Oi Polloi taobh a-staigh agus bha a’ mhòr-chuid dhen èisteach taobh a-muigh air a’ chabhsair. Chluich Oi Polloi seat slàn Gàidhlig agus ged a bha sluadh mòr againn agus Lìte air fad a’ rocadh ris na fuaimean aig Oi Polloi, cha tàinig am poileas.
Puncairean Dùn Èideann air beulaibh Elvis Shakespeare air Ceum Lìte
Ach thàinig mòran seann charaidean, nam measg Roddy (Atomgevitter/Na Gathan/An t-Uabhas/xSaxonx) agus Susan Bell.
Roddy air beulaibh Elvis Shakespeare
Le taic bho Cam ann an Oi Polloi, rinn mi fhìn pios rap a-mach às an leabhar agus chaidh e na b’ fhèarr na bha mi an dùil. Bha e èibhinn co-dhiù.
Mi fhìn a’ rapadh dha na puncairean ann an Elvis Shakespeare
An toil leibh na brògan gorma nìon agam? ’S ann airson fànas a tha iad. Seo triptych a thog Roddy:
A’ leigeil an dàin ann an Lìte
Chì sibh beagan dhen t-seat aig Oi Polloi an seo is iad a’ cluich an òrain Òigridh air na Sràidean, beagan “complimentary wine” an làimh Ruairidh, agus Roddy a’ seinn bhon èiseachd:
Agus seo iad a’ cluich Carson:
Air an oidhche, ghluais sinn gu bàta aig a’ chidhe ann an Lìte, The Cruz.
The Cruz ann an Lìte
Chluich The Pink Dogs an toiseach.
The Pink Dogs
Agus an uair sin, ghabh Comann Ceilteach Oilthigh Dhùn Èideann ris an àrd-ùrlar. Bha Charlotte an ceann gnothaich agus chùm i deagh smachd air na puncairean.
Charlotte mar bhean an taigh
B’ e sluadh doirbh a bhiodh ann do cheòladairean traidiseanta, bàta làn puncairean, ach rinn na h-oileanaich fìor mhath, agus bha amannan ann nuair a bha na puncairean uile sàmhach agus ag èisteachd ris a’ cheòl dhrùidhteach aca.
Òran traidiseanta Gàidhlig dha na puncairean
Chuir Charlotte ACDD air bhog aon uair eile agus rinn mi fhìn agus Cam am pìos rap againn a-rithist. Chaidh e fiù ’s na b’ fhèarr air an oidhche, chanainn. An dèidh a’ bhogaidh, ghabh Oi Polloi ris an àrd-ùrlar, agus mar a bha dùil, chaidh an talla buileach às a rian.
Oi Polloi anns a’ Cruz
Bha “aoigh sònraichte” aig Oi Polloi, Roddy air a’ mheur-chlàr. Chluich Oi Polloi seat slàn Gàidhlig eile a bha àrd agus cruaidh.
Roddy le Oi Polloi
A bharrachd air Roddy, thàinig mòran sean charaidean dhan oidhche cuideachd, nam measg, an t-àrd-ollamh (ùr!) Wilson McLeod agus Seonaidh MacAdhaimh. Chuir Balsall Heathens crioch chraicte air an oidhche agus chaidh a h-uile rud fada na b’ fhèarr na bha sinn an dòchas. Cha do bhàsaich duine agus chaidh ACDD a chur air bhog ann an stoidhle cheart.
Mar a thuirt Charlotte, bha e iomchaidh gun do dh’ionnsaich mi a’ Ghàidhlig am measg nam puncairean ann an Dùn Èideann an toiseach agus gun tàinig sinn air ais gus an nobhail agam a chur air bhog aig cuirm punc ann an Lìte. Ged nach robh a’ Ghàidhlig aig mòran anns an èiseachd aig an dà chuirm, bha e brosnachail faicinn cho taiceil agus fosgailte ’s a tha na puncairean ann an Dùn Èideann dhan Ghàidhlig.
Ceud mìle taing do ChLÀR, foillsichear ACDD, airson taic a thoirt dha na diofar chuirmean-bogaidh seo, an tè ann an Glaschu cho math ris an dà chuirm ann an Dùn Èideann. Tha CLÀR air a bhith cianail cudromach ann an leasachadh litreachas na Gàidhlig aig toiseach na h-aonamh linne air fhichead. ’S e buidhean lèirsinneach a th’ annta gun teagamh!
Ron bhogadh aig Aye Write ann an Glaschu, bhruidhinn mi ri Paul Cockburn mu ACDD agus sgrìobh e deagh alt a tha dìreach air nochdadh ann am Bella Caledonia.
Chaidh ACDD a chur air bhog gu h-oifigeil aig oidhche sgoinneil aig an fhèis-leabhair, Aye Write!, ann an Glaschu. Bha Aonghas Dubh MacNeacail anns a’ chathair, a’ cumail chùisean a’ dol le beachdan smaoineachail air an nobhail agus fealla-dhà cuideachd. Nochd mu 25 daoine (fada a bharrachd na bha mi an dùil ris) agus bha deagh chòmhradh againn le mòran cheistean inntinneach aig an deireadh. Ceud taing do Chomhairle nan Leabhraichean agus do mhuinntir Aye Write! airson tachartas air leth eagrachadh agus tha mi cho toilichte gu bheil leth-bhreac ACDD nam làmhan sanntach salach mu dheireadh thall! Tha i dìreach àlainn. Rinn CLÀR agus John Storey còir obair gun seise oirre. ’S e gaisgich a th’ annta. Tha mi cho bhuidheach dhaibh agus air mo dhòigh glan.
Chaidh a dhearbhadh an-diugh gu bheil ‘talla’ ùr againn dhan cuirm-bhogaidh Oidhche-shathairne, an 27mh ann an Dùn Èideann: am bàta The Cruz ann an Lìte. Bidh againn ri beagan airgead a chosg air màl a’ bhàta, agus mar sin, bidh prìs air an doras a-nis, còig not, ach ’s fhiach e gu cinnteach! Tha e a’ dol a bhith às a rian…
[CUIDEACHD] Chualas fàthan gum bi Roddy bho Atomgevitter/Na Gathan/An t-Uabhas/xSAXONx a’ cluich siont còmhla ri Oi Polloi air an latha. Dòchas gu bheil sin fìor!
[CUIDEACHD] Tha Taigh na Croiche air post a chur suas mun tachartas.
Tha seo sgoinneil. Seo edIT bhon Glitch Mob a’ teagasg dòigh a b’ urrainn dhut drumadh beò le Ableton Live. Aig 5:30 chithear edIT a’ cruthachadh loidhne-druim shìmplidh spòrsail luath agus aig 7:20 chithear edIT a’ cruthachadh òrain ùir beò le Ableton. Tha e a’ coimhead cho furasta … agus do-chreidinn math. Cò tha ag iarraidh còmhlan hip-hop Gàidhlig a chur air dòigh? Le buailean mar seo agus sruthadh craicte às a’ mhaidhc, b’ e rionnagan a bhiodh agad gu cinnteach.
Chuir mi cùrsa Memrise air dòigh airson ACDD, an dòchas gum bi e feumail don chuid a tha ùr gu leughadh anns a’ Ghàidhlig. Bha mi a’ smaoineachadh, bu dòcha, gun dèanadh daoine an cùrsa mus tòisicheadh iad air an leabhar, agus mar sin, bhiodh am briathrachas aca mar thà agus bhiodh an leughadh na bu thlachdmhor mar thoradh. Cha bhiodh aca ri smaoineachadh mu dheidhinn: bhiodh e na bu nàdarra agus na bu choltaich ri leughadh anns a’ Bheurla mar sin. Sin an dòchas agam co-dhiù.
Bidh mi fhìn a’ cleachadh Memrise gus an Spàinnis agam a leudachadh agus tha e ag obair sgoinneil math dhomh. ’S e geamachadh no gamification de dh’ionnsachadh a th’ ann, agus tha eileamaid de fharpais agus de lìonraidh sòisealta ann cuideachd, ach cha leig sibh leas pàirt a ghabhail anns an taobh sin, ach ma thogas sibh. Mholainn gu mòr e. Bhiodh ùidh agam ann am beachdan ma dheidhinn.
Thàinig barrachd dhen agallamh a rinn mi le Paul Cockburn a-mach an clò air blog aig an iris air-loidhne, ARC.
Air Cuan Dubh Drilseach 