Leabhar-d ACDD

Air cuan dubh drilseach-1Tha mi gu math toilichte innse gu bheil ACDD ri fhaighinn a-nis mar leabhar-d (leabhar dideatach/dealain). Bha CLÀR air a bhith ag obair air an leabhar-d o chionn fhada agus tha mi uabhasach taingeil dhaibh gun do rinn iad an saothair seo. Tha e iongantach dhomh, ach is coltach nach e gnìomh dìreach, soirbh a th’ ann idir, ma tha thu ag iarraidh a dhèanamh gu math. Bu chòir dha a bhith furasta, ach tha tòrr obrach ann, a’ dèanamh cinnteach gu bheil coltas ceart air an teacsa eadar na h-iomadh diofar innealan a leughas leabhraichean-d. Tha e ri fhaighinn an toiseach air Amazon, agus ged nach eil CLÀR no mi fhìn idir dèidheil air an ochd-chasach chalpach sin, tha sinn ag aontachadh gu bheil e cudromach gu bheil an aon seasamh aig nobhailean Gàidhlig ri nobhailean Beurla. Tha CLÀR an dòchas gum bi an leabhar-d ri cheannach air an làraich aca fhèin an ceann greis bheag, ma tha sibh ag iarraidh Amazon a sheachnadh uile gu lèir.

Agus ma tha sibh air an leabhar-d a cheannach, ciamar a tha e? Tha e coltach, le Kindle App,  gum b’ urrainnear an leabhar-d a leughadh air I-Pad, air fòn-làimhe Android, neo air coimpiutair-glùìn. Dè an coltas air air an inneal agaibh fhèin? Leig fios dhuinn!

Air a phostadh ann an naidheachd | Sgrìobh beachd

ACDD air Raidió na Life

B’ ann beagan sheachdainean air ais a rinn Róisín Adams on phrògram litreachais, Aon Scéal air Raidió na Life, agallamh le Eoin P. Ó Murchú mun eadar-theangachadh a tha e a’ dèanamh air ACDD bho Ghàidhlig na h-Alba gu Gàidhlig na h-Èireann, agus mur robh cothrom agaibh èisteachd ris, tha an t-agallamh a-nis ri cluinntinn air Soundcloud gu h-àrd. Cuideachd, rinn Aonghus ó Lochlainn lèirmheas air an nobhail agus coltach gun do chòrd i ris! Tha Eoin còir air a bhith ag obair air an eadar-theangachadh gu làidir fad greis a-nis, agus tha sinn an dòchas gun tig e a-mach an clò ann an ùine nach bi ro fhada. Tha mi fhìn a’ dèanamh fiughair mhòr ris. Bidh e aibheiseach math!

Air a phostadh ann an corpas ficsean-saidheans, Ficsean-saidheans | Sgrìobh beachd

Innis Tìlich agus nobhailean

Innis TileAnn an 2013, chaidh alt fhoillseachadh leis a’ BhBC a dh’agair gum biodh neach às gach deichnear ann an Innis Tìle air nobhail fhoillseachadh rè am beatha. B’ e ‘naidheachd bhreugach’ a bha sin ceart gu leòr, ach tha e iongantach an àireamh de leabhraichean a chuirear an clò anns an aon dùthaich mheanbh sin. A’ cleachdadh dàta bho 2010, thèid mu 1,100 leabhraichean fhoillseachadh gach bliadhna, ann an dùthaich le dìreach 320K duine a’ fuireach innte. Ga chur an coimeas, tha mu 58K labhraiche Gàidhlig againn, agus can gu bheil 29K (an dàrna leth) litearra sa chànan, nam bitheamaid a’ foillseachadh aig an aon ìre, thigeadh mu 100 leabhar Gàidhlig a-mach an clò gach bliadhna. Tha sin craicte! Tha mise ag iarraidh 100 leabhar Gàidhlig ùr gach bliadhna. Saoil, dè tha na cnapan-starra as motha a tha gar bacadh?

Air a phostadh ann an Ficsean-saidheans | 4 beachd(an)

Diostopach vs eutopach

utopiaChaidh mi gu clas litreachais aig Mark Wringe an-diugh gus bruidhinn mu dheidhinn ficsean saidheans agus bha còmhradh sgoinneil againn anns an do thogadh iomadh cuspair inntinneach, nam measg, ceist mu dheidhinn ficsean-saidheans diostopach vs ficsean-saidheans eutopach agus mun phoileataics air cùlaibh an dà ghnè sin. Mar cho-thuiteamas, nuair a thàinig mi air ais dhan oifis agus fhad ’s a bha mi a’ gabhail mo chuid lòin, chunnaic mi an t-alt seo air Boingboing, In defense of left-wing space utopias, a bha a’ toirt iomradh air alt a nochd ann an Current Affairs, The Regrettable Decline of Space Utopias. Tha mi air sgrìobhadh mun cheist seo rud beag roimhe ach tha an dà alt gu h-àrd a’ toirt an deasbaid mòran nas fhaide air adhart, agus an ùghdaran a’ beachdachadh air an dreuch aig ficsean diostopach ann an ideòlas ar cultair anns an latha an-diugh:

The slate of previews at every movie theatre has become an indistinguishably sepia-toned effluence of zombies, terrorists, and burnt-out post-apocalyptic hellscapes. […] But my general feeling is that our fondness for dystopian narratives is a pretty nasty indulgence, especially for those of us who live mostly comfortable lives, far-removed from the visceral realities of human suffering. […] Immersing ourselves in narratives where 99% of the characters are totally selfish also engrains a kind of fashionable faux-cynicism that feels worldly, but is in fact simply lazy.

Is toil leam The Walking Dead gu mòr, ach bha mi a-riamh a’ faireachdainn rudeigin salach an dèidh dhomh a choimhead, gu bheil am prògram gu bunasach glèidhteach, taobh-deas na shealladh:

We have come to view utopian narratives as inherently hokey, and preachy. But dystopias are, of course, their own form of preaching; they are preaching another hypothesis about humanity, which, due to moody lighting and oblique dialogue, has an entirely undeserved appearance of profundity, and the illusory farsightedness of a self-fulfilling prophecy.

Tha mi fhìn a’ sgrìobhadh ficsean saidheans diostopach, agus tha mi an dòchas, bho shealladh adhartach, ach tha an dà alt seo a’ toirt orm smaoineachadh: A bheil ficsean diostopach gu bunasach glèidhteach ann an seagh? A bheil cothrom ann am ficsean diostopach teachdaireachd nas adhartaich a chur air adhart, no a bheil e nas fheàrr a bhith a’ feuchainn ri ficsean eutopach a sgrìobhadh, ge b’ e cho doirbh ’s a tha sin?

Air a phostadh ann an Ficsean-saidheans | Sgrìobh beachd

Akira

Choimhead mi am film Anime, Akira (1988), a-rithist aig an deireadh sheachdain. Còmhla ri Blade Runner (1982), tha Akira air làrach mhòr fhàgail air coltas saibeir-punc mar nòs ficsein-saidheans. Is fhada bhon a chunnaic mi mu dheireadh e, agus tha mi a’ smaoineachadh nach eil mo bheachd air atharrachadh cus.  Ged a chanainn, a thaobh coltais, gu bheil Akira buileach àlainn, a thaobh sgeulachd, ’s e tubaist thrèana a th’ ann. Tha am film buileach gun rian. Mar eisimpleir, leugh an còmhradh seo eadar Kaneda agus Kei agus Kei a’ feuchainn ri brìgh an sgeòil a mhìneachadh do Kaneda:

KANEDA: What the hell is this “Akira” thing you keep talking about?

KEI: Ryu told me about it once. He said that Akira is absolute energy.

KANEDA: Absolute energy?

KEI: Humans do all kinds of things during their lifetime, right? Discovering things, building things… Things like houses, motorcycles, bridges, cities, and rockets… All that knowledge and energy… Where do you suppose it comes from? Humans were like monkeys once, right? And before that, like reptiles and fish. And before that, plankton and amoebas. Even creatures like those have incredible energy inside them. Because of genes, I guess. And even before that, maybe there were genes in the water and air. Even in space dust, too, I bet. If that’s true, what memories are hidden in it? The beginning of the universe, maybe. Or maybe even before that.

KANEDA: Hey, what’s the matter? Are you okay? Did you get hit on the head back there?

KEI: Maybe everyone has those memories. What if there were some mistake and the progression went wrong, and something like an amoeba were given power like a human’s?

KANEDA: That’s what Akira is?

KEI: Amoebas don’t build houses and bridges. They just devour all the food around them.

KANEDA: That’s what Tetsuo’s doing? You’re saying he has that kind of energy?!

An do thuig sibh sin? Cha do thuig na mi fhìn. Chan e ficsean-saidheans a tha sin ach seòrsa mablais nua-linneach. Is dòcha gu bheil an còmhradh a’ dèanamh barrachd ciall anns an t-Seapanais thùsaich, ach chan eil cus rian air a’ chòrr dhen sgeulachd nas motha. Ach ann an dòigh, chan eil sin gu diofar. Choimhead mi an dreach ùr ath-mhaighstirichte aig an deireadh sheachdain agus chòrd e rium glan. Tha e dìreach riochdail agus chan eil an sgeulachd chraicte a’ dèanamh gu cus diofar dhan tlachd a fhuair mi às. Mholainn gu mòr e air an alt sin a-mhàin.

Air a phostadh ann an Ficsean-saidheans | Sgrìobh beachd

Bith-spòltadh

“We believe that bio-hacking is the next phase of human evolution.”

Beagan mhìltean tuath air baile m’ àraich, mu letheach slighe eadar Seattle agus Canada, tha Mt Vernon, WA, baile beag far a bheil Amal Graafstra a’ fuireach agus e a’ reic acainn a chleachdar ann an bith-spòltadh aig an taigh. Is toil leam a’ bhideo seo air dà adhbhar: air sàilleabh ’s gu bheil e a’ toirt sealladh seachad air beatha ann an Iar Thuath nan Stàitean Aonaichte mun cuairt air Seattle far an do thogadh mi (le bàtaichean-aiseig, coilltean tiugha agus eileanan beaga brèagha); agus cuideachd, air sàilleabh ’s gu bheil an teicneolas aig Graafstra a’ beantainn ri dà chuspair anns a bheil ùidh agam an-dràsta: teàrainteachd dhideatach agus tar-daonnachd. Saoilidh mi, agus leis a’ bhiast orains anns an Taigh Gheal, gur e an t-àm a th’ ann a bhith a’ smaoineachadh nas doimhne air prìomhaideachd air-loidhne agus cripte-grafachd, cuspairean a lorgas mi gu math doilleir agus doirbh, eadhan ged a bha mi nam rianaire-siostaim UNIX uair nam bheatha. Nach biodh e math nam biodh dòigh shoirbh ann na h-iuchraichean cripte-grafach uile a chumail ann an aon àite, gu litireil ri làimh, nad chorp fhèin? Dhèanadh sin teàrainteachd dhideatach fada na b’ fhasa, nam bharail. Dè ur beachd?

Cuideachd, dè ur beachd air ‘spòltadh’ mar Ghàidhlig air ‘hacking’? Tha iomadh facal againn a tha a’ ciallachadh ‘hacking’ sa Ghàidhlig air alt air choreigin, ach saoilidh mi gu bheil ‘spòltadh’ a’ riochdachadh brìgh a’ bhun-bheachd as fheàrr. A rèir an OED, b’ e seo a’ chiad iomradh air a’ bhun-bheachd ann an clò, bho Tech (MIT):

1963   Tech (Massachusetts Institute of Technology) “Many telephone services have been curtailed because of so-called hackers… The hackers have accomplished such things as tying up all the tie-lines between Harvard and MIT, or making long-distance calls… One method involved connecting the PDP-1 computer to the phone system to search the lines until a dial tone, indicating an outside line, was found.”

Neo-ar-thaing nach eil ‘hacaigeadh’ againn no rudeigin dhen leithid, agus chan eil mi daonnan an aghaidh tar-litreachadh air faclan bhon Bheurla ann an dealbhadh-corpais na Gàidhlig, ach saoilidh mi leis an fhacal ‘hacking’ tha deagh chothrom againn facal tùsach a chleachdadh a thàinig bhon Ghàidhlig fhèin. Dè ur beachd?

Air a phostadh ann an corpas ficsean-saidheans, saibeirneatachd | 2 beachd(an)

Mr. Universe le Rob Shirley

greigich

’S e sgeulachd ghoirid fhicsean-saidheans a th’ ann an ‘Mr. Universe’ le Rob Shirley, a nochd ann an Gairm 46, ann an 1964, agus a tha inntinneach mar eisimpleir de dh’fhicsean saidheans ‘bog’ no ‘sòisealta’ anns a’ Ghàidhlig, sgeulachd a tha a-mach barrachd air ceistean feallsanachdail mun chomann anns a’ bheil sinn beò, na tha i a-mach air ceistean mu shaidheans no mu theicneòlas, mar a bhiodh ficsean-saidheans ‘cruaidh’. Agus ged is cluinnear innte mic-talla air cuid dhe na teamaichean aig Aldous Huxley no aig Ray Bradbury, tha na prìomh cheistean aig Shirley uile gu lèir sònraichte dhàsan agus dhan luchd-leughaidh aige. Ann am ‘Mr. Universe’, tha Shirley a’ faighneachd: dè tha sònraichte mu na Gàidheil agus ciamar a bu chòir dha na Gàidheil rèite a dhèanamh ris na h-atharrachaidhean mòra sòisealta a thig an lùib an t-saoghail nuaidh, nan dèanadh iad rèite ris idir?

Tha ‘Mr. Universe’ stèidhichte ann an saoghal a tha, is dòcha, beagan bhliadhnaichean bhuainn fhathast, far a bheil e comasach do dh’itealan (no do ‘bhàta-adhair’) siubhail eadar Glaschu agus Lunnainn ann an trì mionaidean deug agus far a bheil mac an duine air fad aontaichte fo aon riaghaltas domhanta, le cathair-bhaile ann an Los Angeles. Tha sinn a’ leantainn Dòmhnall Mòr, Gàidheal às na h-Eileanan, a tha air turas a Lunnainn a’ sireadh beatha ùr. Is coltach gur e na Gàidheil (agus na h-Inuit gu neònach) na h-aon daoine air an talamh a tha air diùltadh gabhail ris an rian sòisealta ùr, agus na Gàidheil fhathast an sàs ann an croitearachd, a’ pòsadh aon chèile, a’ creidsinn ann an Dia, agus fiù ’s, a’ cosg fhèilidhean.

Air an itealan, tha Dòmhnall a’ tachairt ri duine beag, am fear-stiùiridh, agus an dèidh dha magadh air Dòmhnall leis cho fada air cùl an t-seanachais ’s a tha e, tha am fear-stiùiridh a’ mìneachadh gu bheil e fhèin an sàs ann am farpais mhòr eadar-nàiseanta anns an taghar ‘Mr. Universe’, le duais deich millean dollar na cois, agus àite anns an riaghaltas dhan fhear a bhuannaicheas. Leis cho mòr, tapaidh ’s a tha Dòmhnall, tha am fear-stiùiridh a’ faighneachd dha am bu toil leis pàirt a ghabhail anns an fharpais. An toiseach, tha Dòmhnall ga dhiùltadh, ach tha am fear-stiùiridh dìorrasach, ga theicheadh mu cuairt Lunnainn, agus aig a’ cheann thall, tha Dòmhnall a’ gèilleadh agus ag aontachadh gun gabh e pàirt innte.

Tha sinn ag ionnsachadh gum feum na farpaisichean strì an aghaidh a chèile ann an còig deuchainnean fa leth, agus anns a’ chiad trì: togail chudruim, leum is ruith, agus eireachdas, tha Dòmhnall a’ dèanamh meadhanach math, ged a tha fear Iapanach beagan air toiseach air. Tha am fear-stiùiridh gun dragh ge tà, oir tha e cinnteach gun dèan Dòmhnall as fheàrr anns a’ cheathramh deuchainn: fearalas. Chan eil e idir soilleir dè seòrsa deuchainn a th’ ann chun na mionaid mu dheireadh, ach nuair thig fichead nighean a-steach dhan raon chòmhstri, is iad dearg rùisgte, tha Dòmhnall a’ tuigsinn gur e seòrsa farpais feise a th’ ann, agus tha e air uabhasachadh:

Dhùin Dòmhnall a shùilean gus an sealladh draosda fhuadach bho a chogais, agus e air chrith leis an tàmailt ’s an oillt. (td. 136)

Tha am fear Iapanach a’ gabhail grèim air Dòmhnall agus a’ feuchainn ri a shadail dha na nigheanan, ach tha Dòmhnall a’ fàs feargach agus a’ gabhail dhan triùir eile anns an fharpais le a dhùirn, a’ dèanamh na cùise orra agus a’ buannachadh an tiotail, Mr Universe, anns an aon ghnìomh.

Ged nach e ficsean saidheans cruaidh a th’ ann, tha e iongantach leughadh mu chuid dhe na ro-innseachan cuimseach a rinn Shirley ann an 1964, nam measg, gum biodh sanasan-reice do luchd-obrach feise air teilidhean ann an taighean-òsta agus gum biodh cabhsairean gluasadach ann am puirt-adhair. Ach cha b’ e beachdachadh air teicneòlas ùr fòcas na sgeulachd seo idir. B’ e an t-amas aig Shirley teachdaireachd shoilleir shòisealta a thoirt seachad agus b’ e sin nach bu chòir dhan Ghàidheil gabhail ris an t-saoghal nuadh ma bhios sin a’ ciallachadh gun tèid an truailleadh leis. Aig deireadh an sgeòil, nuair a bhuannaicheas Dòmhnall an tiotal, Mr Universe, tha e a’ diùltadh na duaise agus a’ tilleadh dha na h-Eileanan, air a sgreamheachadh leis an fharpais fheise, agus on sin, tuigidh an leughadair gu bheil Shirley am beachd, mas e drabastachd a th’ ann am prìs adhartais, b’ fheàirrde na Gàidheil cumail dlùth ri seann chultar nan sinnsirean.

Ged nach eil mi fhìn idir a’ dol leis an teachdaireachd aig Shirley a thaobh glèidhteachais agus cultar nan Gàidheal, chan eil teagamh ann gur e sgeulachd dheuchainneach, adhartach a tha seo, gu h-àraidh a thaobh litreachas na Gàidhlig ann an 1964. Sgrìobh Shirley sgeulachd a bha na ro-shealladh air an litreachas inbheach-òg, dhiostopach a tha air fàs cho bitheanta anns an aona linn air fhichead, dha leithid The Hunger Games, agus bha Shirley gu math dàna aig an àm a bhith a-mach air feis ann an dòigh cho fosgailte anns a’ Ghàidhlig. Thuig Shirley mar a chleachdar ficsean saidheans gus bruidhinn mu cheistean sòisealta, agus a thaobh shlatan-tomhais 1964, sgrìobh e sgeulachd a dh’obraich glè mhath anns an alt sin agus a bha na tlachd a leughadh, eadhan ged nach rachainn leis an fheallsanachd a thàinig na cois.

Air a phostadh ann an FS Gàidhlig Tràth | 2 beachd(an)